กระบวนการเรียนรู้มอนเตสซอรี่ในระดับประถม


อบรมดี ๆ กับวิถีมอนเตสซอรี่ ที่โรงเรียนวิศานุสรณ์

เมื่อมูลนิธิเด็กมีภารกิจในการทำงานเพื่อ “เด็ก” การพัฒนาบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับเด็กจึงเป็นเรื่องที่มูลนิธิส่งเสริมและใส่ใจอย่างต่อเนื่อง เช่นเดียวกับครั้งนี้ที่มูลนิธิของเราได้จัดให้ครู เจ้าหน้าที่ และพี่เลี้ยงเด็กปฐมวัย จากโครงการต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น “บ้านทานตะวัน” “โรงเรียนอนุบาลหมู่บ้านเด็ก สานรัก” และ “โรงเรียนหมู่บ้านเด็ก” ไปอบรมกระบวนการเรียนรู้มอนเตสซอรี่ในระดับประถมที่โรงเรียนวิศานุสรณ์ จ.เชียงราย โดยแม่แอ๊ว รัชนี ธงไชย ครูใหญ่โรงเรียนหมู่บ้านเด็ก ได้กล่าวถึงกระบวนการเรียนรู้มอนเตสซอรี่ไว้ว่า ...


“การจัดกระบวนการเรียนรู้มอนเตสซอรี่ในระดับประถม ที่สนุกและทำให้เด็กรู้สึกง่าย คือการนำเสนอเรื่องด้วยวิธีที่หลากหลายแล้วนำไปสู่การสร้างอารมณ์ความรู้สึก มีความตื่นตาตื่นใจ กระตุ้นให้อยากรู้ และให้อิสระเด็กในการทำซ้ำ จะเรียนด้วยตนเองซ้ำกี่ครั้งก็ได้ เช่น ใช้บัตรคำที่แยกรูป แยกคำ แยกคำบรรยาย เล่าเรื่อง มีกำเนิดจักรวาล กำเนิดโลก กำเนิดมนุษย์โดยเล่าเรื่อง ครูใช้เสียงเหมือนเล่านิทาน เรื่องยากอย่างนี้แต่ทำให้ง่ายได้ นี่คือหัวใจของมอนเตสซอรี่


จบการนำเสนอครูกับเด็กคุยแลกเปลี่ยนกัน ที่สำคัญเด็กต้องเป็นพระเอกในห้อง เริ่มแรกครูนำเสนอจบ แล้วเด็กนำเสนอได้ ฝึกเด็กตั้งคำถาม ครูแนะการหาคำตอบ วิธีนี้เด็กกำหนดบทเรียนได้ด้วย เรียนเป็นกลุ่ม ทำด้วยตนเองซ้ำก็ได้ เรียนเสร็จแต่ละเรื่อง ครูจะเก็บอุปกรณ์ให้เป็นระเบียบน่าดู ฝึกอย่างนี้ตั้งแต่เด็กเล็ก เด็กอนุบาล จนถึงประถม ฝึกความอดทน ฝึกการช่วยเหลือกัน ฝึกมารยาท ฝึกการเห็นสิ่งเล็ก ครูต้องคำนึงถึงสภาพแวดล้อมที่เหมาะกับวัย การใช้ประสาทสัมผัส (ทั้งห้า) ภาษา และการเคลื่อนไหว


ถ้าเด็กได้เรียนด้วยวิธีนี้ตั้งแต่เล็กๆ เด็กจะพัฒนาได้ดี แล้วมอนเตสซอรี่ยังสนใจฝึกวิธีคิดของเด็กด้วย ซัมเมอร์ฮิลล์ฝึกเด็กใช้เสรีภาพให้เป็น วิเคราะห์ปัญหาเพื่อแก้ปัญหา เคารพกติกาสังคมที่สำคัญกติกานั้นต้องมีส่วนร่วมกำหนดด้วย ไม่ใช่ใครที่ไหนไม่มีจริยธรรมมากำหนดให้เรา เคารพสิทธิของเราและผู้อื่น ส่วนมอนเตสซอรี่มาเติมให้เด็กบริบูรณ์”




นอกจากนี้ นายกานต์ ธงไชย ผู้ประสานงานสถาบันวิชาการและสื่อเพื่อพัฒนาเด็ก ครอบครัว และการศึกษา มูลนิธิเด็ก ซึ่งได้เดินทางไปอบรมในครั้งนี้ ก็ได้เขียนถ่ายถอดความคิดเห็นเกี่ยวกับแนวคิดและอุปกรณ์ของมอนเตสซอรี่ไว้อย่างน่าสนใจ

“วันนี้ผมมาอบรมมอนเตสซอรี่ ที่โรงเรียนวิศานุสรณ์ จ.เชียงราย ผมพบว่าแนวคิดและอุปกรณ์ของมอนเตสซอรี่น่าสนใจมาก อย่างวันนี้ได้เล่นอุปกรณ์คณิตศาสตร์ โดยมีทราย แอ๋ม แนน บี และก้อย ร่วมด้วย เขาเริ่มใช้หลักการเริ่มจากง่ายไปหายาก จากง่าย ๆ แล้วค่อยเพิ่มความซับซ้อนมากขึ้น โดยเริ่มจากสอนให้รู้จักการนับจำนวนก่อน แล้วเรียนรู้จักคำ เช่น ดูอุปกรณ์ 1 ชิ้น บอกว่าหนึ่ง ใช้นิ้วมือสัมผัสทีละชิ้นด้วย ดูอุปกรณ์ 2 ชิ้น บอกว่าสอง เมื่อเด็กฝึกได้ระดับหนึ่งแล้วค่อยเรียนรู้จักตัวอักษรเลข ตาดู หูฟัง นิ้วสองนิ้วลูบตามตัวอักษร


การเรียนโดยมีอุปกรณ์ เรียนตัวต่อตัวกับครูในห้องที่สงบ อุปกรณ์มีหลายรูปแบบ มีสีสัน และน่าสัมผัส รวมทั้งอุปกรณ์แต่ละอย่างจะเชื่อมโยงกัน ทำให้กระบวนการเรียนรู้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและเร็ว ทั้งหมดนี้สอดคล้องกับธรรมชาติของสมองที่ผมได้เคยศึกษามาอยู่พักหนึ่ง การใช้อุปกรณ์ทำให้เราได้เรียนโดยใช้ประสาทสัมผัสทั้งภาพและการสัมผัส ซึ่งทำให้กระบวนการเรียนรู้มีประสิทธิภาพมากขึ้น


การเรียนด้วยการลงมือทำและได้เคลื่อนไหวจะมีส่วนกระตุ้นความจำส่วน motor memory การทำงานของความทรงจำส่วนนี้น่าสนใจมาก เช่น ถ้าเราฝึกว่ายน้ำหรือขี่จักรยานจนเป็น ความทรงจำนี้จะถูกบันทึกไว้ในระบบ motor memory นี้ ซึ่งเราจะไม่ลืมไปตลอดชีวิต ระบบของมอนเตสซอรี่หลายอย่างสอดคล้องกับหลักการพัฒนาอัจฉริยภาพของมนุษย์ แต่ก็มีบ้างเหมือนกันที่บางอย่างของมอนเตสซอรี่ก็ไม่สอดคล้องกับธรรมชาติของสมอง ขอตั้งสมมติฐานไว้ก่อนจะศึกษารายละเอียดต่อไป”


นี่คือถ้อยความคิดบางส่วนจากผู้ที่เข้าอบรมกระบวนการเรียนรู้มอนเตสซอรี่ แล้วจะนำมาพัฒนาการดูแลเด็กของมูลนิธิเรา รวมถึงการเตรียมความพร้อมสู่การพัฒนาองค์กรให้กลายเป็นมืออาชีพของการทำงานด้านเด็กในอนาคตต่อไป


 

Share
  มูลนิธิเด็ก
95/24 หมู่ที่ 6 ซ.กระทุ่มล้ม 18 ถ.พุทธมณฑล สาย 4 ต.กระทุ่มล้ม อ.สามพราน จ.นครปฐม 73220
TEL. 02-814-1481, 097-213-0647, 097-213-0648, 063-150-0060 FAX. 02-814-0369
Foundation For Children
95/24 Moo 6 Soi Kratoomlom 18, Buddha Monthon 4, Sampharn Nakhon Pathom 73220
TEL. (662) 814-1481, 097-213-0647, 097-213-0648, 063-150-0060 FAX. 02-814-0369

©1999 Foundation For Children All rights reserved. | donation@ffc.or.th